INTERVIEW MET PROF. DR. MARLIES SCHIJVEN, HOOGLERAAR CHIRURGIE, IN HET BIJZONDER SERIOUS GAMING, SIMULATION EN APPLIED MOBILE HEALTHCARE (AMC)

Een collega ondersteunen bij een operatie door mee te kijken via Google Glass, of laparoscopische vaardigheden trainen met een spelletje op de smartphone. Het zijn twee voorbeelden van het werk van prof. dr. Marlies Schijven van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam. Schijven richt zich op de valide toepassing van dit soort technologie in de geneeskunde. MIT ging in gesprek over operaties livestreamen naar YouTube, een ‘zwarte doos’ in de operatiekamer en de noodzakelijke traagheid bij het invoeren van nieuwe technieken. “De ‘e’ in eHealth staat in mijn ogen voor evidence.”

In 2014 hebt u als eerste chirurg een operatie uitgevoerd met een Google Glass op, waarbij de beelden live via YouTube werden uitgezonden. Wat wilde u daarmee oplossen?
Dat moet ik wel nuanceren: ik ben zeker niet de eerste chirurg ter wereld die in de OK zo’n bril heeft opgezet. Maar het was wel de eerste keer dat een buikoperatie via een Google Glass live op YouTube werd uitgezonden. De vernieuwing zat erin dat de ingreep, een laparoscopische buikoperatie, voor buitenstaanders te zien was.

Mijn idee was: als ik ’s nachts op de OK tegen moeilijkheden aanloop, als de ingreep complex blijkt, dan wil ik gemakkelijk met een collega kunnen overleggen. Hoe fijn is het dan als hij of zij vanuit huis kan zien wat ik zie, en  mij direct kan adviseren? Ik wilde weten of en hoe dat mogelijk was. De innovatie zit niet in het op je neus zetten van zo’n bril, maar in het formuleren van dit soort vragen. Hoe kan ik dit aspect van mijn vak vooruit helpen, en is deze nieuwe technologie misschien een oplossing?

De eerste hindernis was dat Google Glass alleen via Google Hangouts de mogelijkheid voor een videogesprek bood. Maar bijna niemand bij mij in de chirurgische staf gebruikt Hangouts, of weet hoe dat werkt. Daarom hebben we eerst de bril gehackt om te zorgen dat we de beelden live konden streamen op YouTube. Met die eerste operatie wilden we de uitvoering testen: werkt het goed en prettig, is de verbinding stabiel genoeg, hoeveel vertraging zit er in de stream, etc.

Werkte het uiteindelijk goed om met de Google Glass te opereren?
Het werkte inderdaad, maar we liepen wel tegen praktische problemen aan. Zo zit de camera boven in het montuur verwerkt, maar je pupillen zitten lager. Wanneer ik vanaf een afstand naar een monitor keek, was deze voor de camera dus niet geheel in beeld. Dat ‘weet’ je van tevoren, maar je realiseert je de impact ervan pas bij een eerste test.

“De Google Glass laat een collega door jouw ogen meekijken op de OK”

Voor mij was het streamen naar een openbaar YouTube-kanaal heel bijzonder. Uiteraard wist de patiënt daarvan, en we hadden afgesproken dat wanneer ik mij niet meer comfortabel voelde bij het uitzenden van de beelden tijdens het opereren, ik de bril zou afzetten. Maar het werd mij pas echt duidelijk hoe ‘anders’ deze aanpak was, toen ik na afloop de vrouw van de patiënt belde. Ik wilde zeggen dat de ingreep klaar was en dat alles goed was gegaan, maar voor ik mijn verhaal kon afmaken, zei zij: “Dat weet ik al, ik heb het gezien.” Toen besefte ik hoeveel anders een operatie met een dergelijke innovatie kan zijn: je gaat toch met andere ogen naar je eigen werk kijken.

Die eerste operatie is inmiddels ruim twee jaar geleden. Wordt de Google Glass nu veel gebruikt in de chirurgie om operaties te registreren?
De Glass wordt nu vooral gebruikt om chirurgen die hier zijn opgeleid en inmiddels elders werken, of die hier een cursus hebben gevolgd, op afstand te kunnen ondersteunen. We kunnen door zijn/haar ogen meekijken tijdens de operatie en direct advies geven. Voor het registreren van het verloop van een ingreep wilden we eigenlijk meer kunnen dan enkel de videoregistratie die met een Google Glass mogelijk is. Op dit moment doen we in het AMC daarom onderzoek naar de inzet van een black box op de operatiekamer.

Is dat een zwarte doos zoals in een vliegtuig?
Juist, net als in een vliegtuig registreert ook deze black box alles wat in de OK gebeurt. Niet alleen beeld- en geluidregistratie, maar ook de gegevens van alle apparatuur die in de ruimte staat. De vitale parameters van de patiënt, welke anesthesie er gegeven wordt en in welke dosis, maar ook bijvoorbeeld de deurbewegingen worden opgeslagen. Echt een volledige dataregistratie dus.

Foto's: Merel Waagmeester, copyright: Albion Press
Foto’s: Merel Waagmeester, copyright: Albion Press

Als je op OK staat, ben je als chirurg of anesthesioloog heel gefocust. Dat is ook belangrijk: je moet je concentreren op je werk. Maar dat betekent ook dat je veel ontgaat van wat om je heen gebeurt. Dat betekent dat je er tijdens de ingreep niet direct op kunt reageren, want je merkt het niet op. Daardoor gaat de informatie verloren en kun je er later niet op terugkijken. Nemen we alles wat er op OK gebeurt op, dan kunnen we dat wel. Door vervolgens al die datastromen op tijd te synchroniseren, zijn we beter in staat oorzaak en gevolg te bepalen. Bijvoorbeeld: de bloeddruk van de patiënt daalde en toen gebeurde er iets, of er zat al een gebeurtenis voor, denk aan een operatietafel die op verzoek van de operateur gekanteld werd, waardoor de bloeddruk onverwachts snel daalde.

Door dit soort situaties te analyseren, kunnen we als OK-team onszelf verbeteren en meer op elkaar ingespeeld raken. We begrijpen beter waardoor een operatieve ingreep verloopt zoals ‘ie verloopt, wat er misschien door het OK-team gemist werd en nagaan waarom bepaalde keuzes wel of niet gemaakt werden. Het is daarbij belangrijk dat niet alleen te doen als er iets is misgegaan tijdens een ingreep, maar juist ook als het goed gaat. In de luchtvaart of de autosport worden dit soort teamevaluaties ook gedaan wanneer er geen crash of noodsituatie is geweest. Bovendien moet die bespreking in een veilige omgeving gebeuren: niet in beoordelingsgesprekken of om iemand op af te rekenen. Alleen in een veilige setting durven mensen over hun fouten te spreken. Dit systeem moet ervoor zorgen dat we situaties die we nu moeten oplossen tijdens een operatie, eerder leren herkennen en daardoor kunnen voorkomen.

Leren is ook het doel van serious gaming, waar u zich in een deel van uw werk op richt.
Klopt, maar daarbij is het belangrijk dat het leren niet expliciet in het spel zit: het moet vooral gewoon leuk zijn om te spelen. De informatie zelf zit meer in een onderlaag verpakt, ik noem het ook wel stealthy learning. Je speelt het spel primair om het plezier van het spelletje, niet om kennis te vergaren. Anders wordt het toch een vorm van huiswerk, verpakt in een spelletje. Dat gebeurt bij veel serious games: men maakt zoiets als een quiz, waar eigenlijk gewoon de gewenste kennis wordt getoetst, of een spel dat feitelijk een simulator is voor een bepaalde handeling. Om het ‘fun-element’ de boventoon te laten voeren, moet je samenwerken met echte game-bouwers. Zij zijn de experts in het verzinnen van een spelelement en wij als artsen zorgen dat de onderliggende informatie correct is.

Een klein jaar geleden zijn twee serious games op de markt gekomen die mede door u zijn ontwikkeld en gevalideerd. Hoe werken deze apps?
Medialis is een app voor snelle besliskunde: spelers krijgen echte medische situaties voorgelegd, dilemma’s uit de dagelijkse praktijk, waar ze vervolgens een course of action bij moeten kiezen. Bij een correct antwoord krijgt de speler er tijd bij om een volgend dilemma op te lossen. Alle informatie in de quiz is medisch correct en men krijgt te zien hoe hoog het kennisniveau in het ‘gespeelde’ vakgebied is. In deze app hebben we heel duidelijk een competitie-element ingebouwd: je kunt anderen uitdagen jouw score op de app te evenaren of te verslaan. (lachend:) Dat wordt natuurlijk een leuke situatie, als tien assistenten hun opleider uitdagen: wij scoorden dit, hoe hoog kom jij?

Dr. Game Surgeon Trouble is een soort drie-op-een-rij, wat op een gegeven moment vastloopt. Je kunt dan slechts verder spelen als je aan de ‘achterkant’ van de app iets oplost. Hiermee wordt dus echt stealthy het probleemoplossend vermogen getest en getraind. Het spel wordt namelijk weergegeven in een laparoscopie-monitor die je gedurende het spel steeds moet repareren of bijstellen. Als je laparoscopisch opereert, werk je ook met een monitor: zonder dat beeld ben je nergens. Is die monitor onscherp of te donker, dan moet je ook aan de ‘achterkant’, bij de apparatuur aan de monitor gaan oplossen. Op deze manier is de game dus een training voor een echte situatie. Dat hebben we ook in onderzoek gevalideerd. Chirurgen in opleiding die Dr. Game spelen, herkennen in een testsituatie problemen tijdens een operatie sneller en lossen deze beter op dan chirurgen die op de ‘ouderwetse’ manier zijn opgeleid.

Waarom is die validatie belangrijk?
Lang niet iedereen in de chirurgie, of in de geneeskunde in het algemeen, is bekend met dit soort apps. Voor veel mensen is het moeilijk, of een ‘ver-van-mijn-bed-show’. Juist om deze groep te overtuigen van het nut van serious gaming of andere innovaties, is het belangrijk om te testen zoals we dat in de traditie van evidence based medicine gewend zijn en de resultaten te publiceren in een gerespecteerd tijdschrift. Daaraan kun je de legitimatie voor een game ontlenen en acceptatie door de beroepsgroep bevorderen. Ik wil dat dit soort innovaties niet slechts een kortstondige hype zijn, maar voor een bestendige verandering in de zorg zorgen. Met valide bewijsvoering kan men er niet omheen.

Serious gaming is een gevalideerde trainingstool geworden

Deze werkwijze zorgt wel voor een zekere traagheid in het invoeren van dit soort nieuwigheden. Goed onderzoek kost immers tijd en geld. Dat is vaak moeilijk te begrijpen voor mensen die de zorg vooruit willen helpen maar zelf geen arts of zorgverlener zijn, bijvoorbeeld bestuurders, innovatiemanagers of de ontwikkelaars uit de tech-hoek. Het overgrote deel van hen begrijpt niet goed waar die evidence based-aanpak voor nodig is en vooral niet waarom het zo lang moet duren. Er ligt voor ons als artsen, en zeker voor mij als hoogleraar op dit gebied, een belangrijke taak om dit goed uit te leggen. Mensen vragen mij weleens waar de e in eHealth voor staat? Voor mij staat die voor ‘evidence’.

Dit artikel is een verkorte weergave van het interview met prof. dr. Marlies Schijven. Lees het volledige artikel in de novembereditie van MIT, deze verschijnt op 4 november 2016.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here